พิใจธรรม"การยื้อชีวิต" คืออะไร — รู้จัก CPR เครื่องช่วยหายใจ และอาหารทางสายยาง
คำว่า "ยื้อชีวิต" ที่เราได้ยินกันบ่อย ๆ หมายถึงการใช้เทคโนโลยีการแพทย์พยุงร่างกายไว้ ในวันที่ร่างกายกำลังจะไปต่อเองไม่ได้แล้ว — เทคโนโลยีเดียวกันนี้ช่วยชีวิตคนจำนวนมากให้กลับมาแข็งแรงได้จริง คำถามจึงไม่ใช่ว่ามันดีหรือไม่ดี แต่คือ "ใช้กับใคร ในสถานการณ์ไหน"
สำหรับผู้ป่วยที่โรคดำเนินมาถึงระยะท้ายและไม่มีทางรักษาให้หายแล้ว การรักษาเหล่านี้มักไม่ได้เปลี่ยนปลายทาง — เปลี่ยนแค่ระยะเวลาและความสุขสบายของช่วงเวลาที่เหลือ นี่คือเหตุผลที่กฎหมายไทยให้สิทธิเราบอกไว้ล่วงหน้าว่า ถึงจุดนั้นแล้วเราต้องการหรือไม่ต้องการอะไร
การปั๊มหัวใจ (CPR)
การกดหน้าอกแรง ๆ เป็นจังหวะ ร่วมกับการช็อกไฟฟ้าและยากระตุ้น เพื่อให้หัวใจที่หยุดเต้นกลับมาเต้นอีกครั้ง ในคนที่แข็งแรงแล้วหัวใจหยุดเฉียบพลัน CPR คือโอกาสรอดที่มีค่ามหาศาล
แต่ในผู้ป่วยระยะท้ายที่ร่างกายทรุดจากตัวโรคเอง โอกาสที่ CPR จะช่วยให้กลับมาใช้ชีวิตได้อย่างเดิมต่ำมาก และแรงกดมักทำให้ซี่โครงหักหรือบอบช้ำ ผู้ป่วยจำนวนหนึ่งฟื้นกลับมาเพียงเพื่ออยู่ต่อในห้อง ICU กับเครื่องมือเต็มตัว — หลายคนจึงเลือกระบุไว้ล่วงหน้าว่า เมื่อถึงวาระสุดท้ายแล้ว ขอจากไปอย่างสงบโดยไม่ปั๊มหัวใจ
เครื่องช่วยหายใจ
เมื่อปอดทำงานเองไม่ไหว แพทย์จะใส่ท่อผ่านลำคอลงไปยังหลอดลม แล้วต่อกับเครื่องที่ดันอากาศเข้าปอดแทน ผู้ป่วยที่ใส่ท่ออยู่จะพูดไม่ได้ กินทางปากไม่ได้ และมักต้องได้รับยานอนหลับเพื่อไม่ให้ทรมานจากตัวท่อ
ในภาวะที่รักษาได้ เครื่องช่วยหายใจคือสะพานพาข้ามช่วงวิกฤติ แต่ในวาระสุดท้ายที่ไม่มีทางกลับ มันอาจหมายถึงการจากไปช้า ๆ ในห้อง ICU โดยไม่ได้พูดคำสุดท้ายกับคนที่รัก — บางคนเลือกไว้ว่าไม่ขอใส่ท่อ บางคนเลือกว่าลองใส่ได้แต่ถ้าไม่ดีขึ้นให้ถอดได้ การระบุให้ชัดช่วยทั้งครอบครัวและแพทย์
อาหารทางสายยาง
เมื่อผู้ป่วยกลืนเองไม่ได้ อาหารเหลวจะถูกให้ผ่านสายที่ใส่ทางจมูกลงกระเพาะ หรือผ่านหน้าท้องโดยตรง ฟังดูเป็นเรื่องพื้นฐาน แต่ในผู้ป่วยระยะท้ายจริง ๆ ร่างกายที่กำลังปิดตัวลงมักไม่ได้ต้องการอาหารเท่าเดิม และการฝืนให้อาจทำให้อึดอัด ท้องอืด หรือสำลักได้
นี่เป็นข้อที่ครอบครัวไทยตัดสินใจยากที่สุด เพราะการให้ข้าวให้น้ำคือการแสดงความรักในวัฒนธรรมเรา — ยิ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมเจ้าตัวควรบอกเองล่วงหน้า เพื่อไม่ให้ลูกหลานต้องแบกคำถามนี้แทน
ไม่ยื้อ ไม่ได้แปลว่าไม่ดูแล
การปฏิเสธการรักษาที่เพียงยืดการตาย ไม่ใช่การหยุดดูแล — ผู้ป่วยยังได้รับยาระงับปวด การดูแลให้หายใจสบาย ปากไม่แห้ง ตัวสะอาด และมีคนอยู่ข้าง ๆ อย่างเต็มที่ ที่เรียกว่าการดูแลแบบประคับประคอง (palliative care) เป้าหมายเปลี่ยนจาก "อยู่ให้นานที่สุด" เป็น "สบายที่สุดในเวลาที่เหลือ"
มาตรา 12 แห่ง พ.ร.บ.สุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 ให้สิทธิคนไทยทุกคนเขียน "หนังสือแสดงเจตนา" บอกล่วงหน้าว่าเมื่อถึงวาระสุดท้าย เราเลือกรับหรือไม่รับการรักษาแบบไหน — เขียนได้ฟรีด้วยตัวเองที่พิใจธรรม ไม่ต้องมีทนาย และแก้ไขได้เสมอ